Ég slysaðist eitt sinn á ráðstefnuna Tengjum ríkið (2023). Fulltrúi Eistlands á pallborði sagði að vitvélar væru alltof skapandi fyrir stjórnsýsluna en á sama tíma voru ófáir listamenn að segja að gervigreindin væri ekki nógu skapandi.
Bæði er betra. Bæði er rétt. Hjá stjórnsýslunni er reynt að fara framhjá sköpuninni, til dæmis með því að erindrekar (e. agents) vitvélanna sæki aðeins upplýsingar úr fyrirfram samþykktum gögnum og aðrir drekar sannreyni staðhæfingarnar á eftir. Skapandi úrlausnir eru ekki æskilegar, þær geta kostað óttalegt vesen.
„Við þekkjum ekki einu sinni lögmál fagurfræðinnar… fyrir okkur er hið fagra einnig ljótt og hið ljóta gætt fegurð.“
Asger Jorn í Banalties - nei, ég las ekki frumtextann á dönsku.
Á tíunda áratugnum tók Word-clipart yfir kaffistofur stofnana, og á núllunni komu photoshop-effektarnir, svo internet-meme-in og núna er næstum óumflýjanlegt að það sé ekki AI-gerð mynd með textanum „Mamma þín vinnur ekki hér“ á kaffistofunni þinni.
Það er ekki (og verður ekki?) búið að leysa það hvernig best er að nota gervigreind í sköpun en samt er gervigreindin búin að breyta myndmáli samtímans, hvað svo sem okkur finnst um það. Þó að við teljum okkur mörg vera fljót að sjá þegar vitvélin er „listamaðurinn“ og dæmum þann sem notar slíkar afurðir, þá eru ávextirnir útum allt. Það er ekki einu sinni nýlunda að tækniframfarir hafi áhrif á listsköpun, ekki einu sinni ný hugmynd, bara hve stuttan tíma umbreytingin tók sem vekur furðu okkar, umbreytingin frá því að tæknin var galdur yfir í að vera hversdagsleg óþægindi.
„Í framtíðinni mun fólk ekki kaupa verk listamanns, heldur
hugbúnað sem býr til verk í þeirra anda“
Brian Eno
Tækniframfarir hafa haft áhrif á list. Upptökutækni breytti hugmyndum okkar um tónlist; „lag“ er fyrir okkur nákvæmlega sömu hljóðin í hvert einasta sinn. Þetta fannst Brian Eno leiðigjarnt þegar hann bjó til Koan á tíunda áratugnum, hugbúnað sem býr til tónlist útfrá reglum frekar en að spila sömu hljóðin aftur og aftur. Upp í hugann kemur einnig að brátt mun að öllum líkindum udio kynna hugbúnað þar sem notendur geta breytt lögum tónlistarmanna með aðstoð gervigreindar en rétthafar fá enn greitt fyrir spilun — sem hljómar einsog markaðsvæn en jafnframt dystópísk þróun á hugmyndum Brians.
Nú þegar eru tónlistarmenn að nota gervigreind. Kanye West, einsog frægt er orðið, notaði hana þegar hann smíðaði Bully. Metro Boomin átti lag á vinsældalistum með „sampli“ frá gervigreind, og meira að segja hljómsveitin Clipse notaði hana til að hjálpa sér við að velja hvaða listamenn ætti að fá með sér á lög síðustu plötu. Við erum fucked. Spurningin er bara hvaða áhrif hún hefur, hvort hún breyti smekk fólks einsog streymisveitur gerðu eða í besta falli að hún ýti undir eitthvað fagurfræðilegt andsvar. Og hér er enn alveg ósagt hvaða áhrif hún hefur haft og gæti haft á aðra miðla en tónlist…
Og svo mun hún eflaust fá okkur til að spurja okkur aftur, „hvað er sköpun?“, og það verða mörg óþægileg svör ef við samþykkjum að vélarnar geti verið skapandi, þegar sköpunin hefur lengst af tengst guðdóminum sjálfum, eða því mannlegasta af öllu, því sem skilur okkur frá öðrum skepnum jarðarinnar.
Kannski mun komandi kynslóð inspírast af smekkleysu gervigreindarinnar, einsog Asger Jorn af landslagsmyndum viðvaninga?
Þetta eru alltof stórar spurningar fyrir mann einsog mig sem er að minna sig á að reykja ekki of mikið af tóbaki, drekka nægilega mikið af vökva og fara snemma í háttinn.
